Qua khảo sát tại một số huyện miền núi phía bắc, điều dễ nhận thấy là kiến thức pháp luật của phần lớn đồng bào dân tộc thiểu số còn thấp. Do địa hình chia cắt, cho nên khó xây dựng hệ thống loa truyền thanh công cộng về các thôn, bản. Nhiều phong tục, tập quán không phù hợp pháp luật vẫn tồn tại. Người dân còn khá mơ hồ về các quy định của pháp luật hiện hành.

Trong hành xử hằng ngày, mọi người chủ yếu dựa trên yếu tố tình cảm, ít chú ý đến pháp luật. Ở các thôn, bản, khi người dân có xích mích, chính quyền địa phương cũng gặp nhiều khó khăn trong xử lý, bởi vì người dân không hiểu quy định của pháp luật. Ngoài ra, ở các xã miền núi hầu như chưa có tủ sách pháp luật. Nếu xã nào có thì cũng chỉ có vài đầu sách cũ. Chính vì thế, kiến thức pháp luật của người dân miền núi thấp hơn so với mặt bằng chung của xã hội. Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến nhiều vụ việc xảy ra.

Những năm gần đây, tình trạng thanh, thiếu niên vi phạm pháp luật có tính chất ngày càng nghiêm trọng và diễn biến hết sức phức tạp. Thống kê của Cục cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội (Bộ Công an), năm 2006, đối tượng phạm tội ở độ tuổi dưới 14 tuổi có 7.000 vụ (chiếm 70%) tội phạm vị thành niên. năm 2007, số vụ phạm pháp hình sự do người chưa thành niên gây ra tuy có giảm 1% so với năm 2006 nhưng mức độ phạm tội nghiêm trọng hơn nhiều. Các vụ án không chỉ xuất hiện ở các thành phố, thị xã mà còn xảy ra ở các xã, bản làng ở miền núi, vùng sâu, vùng xa. Hầu hết trẻ em vi phạm pháp luật tập trung ở lứa tuổi 16-18. Phần lớn những đối tượng phạm tội lại hết sức dã man. Đáng chú ý là thanh, thiếu nhi phạm các tội như cướp của, cưỡng đoạt tài sản công dân, hiếp dâm, giết người, sử dụng và mua bán trái phép chất ma túy... ngày càng nhiều. Thực trạng trên đây đang là mối lo của toàn xã hội và các bậc cha mẹ trong việc quản lý và giáo dục con cái.

Theo thống kê của ủy ban dân số, gia đình và trẻ em, 38.8% vị thành niên vi phạm pháp luật xuất thân từ những gia đình có cha mẹ làm nghề buôn bán; trong đó số trẻ em được trực tiếp phỏng vấn có 52,4% là đang sống với cha mẹ, được cha mẹ nuôi dưỡng. Số còn lại là sống trong hoàn cảnh gia đình không bình thường: 12% chỉ sống với mẹ, 4% chỉ sống với bố, 3,1% sống với mẹ kế, 9,03%sống với người khác. Trong số vị thành niên vi phạm luật có tới 17% là những trẻ lang thang, vô cư, 71,37% số trẻ thành niên vi phạm pháp luật trả lời không nhận được sự quan tâm, chăm sóc đầy đủ của cha mẹ và gia đình.

Bên cạnh đó, mối quan hệ giữa gia đình - nhà trường - xã hội của nhiều nơi còn bị buông lỏng, thiếu thông tin đồng bộ, thiếu biện pháp ngăn chặn kịp thời những hành vi phạm pháp của các em ngay từ ban đầu. Vấn đề giáo dục pháp luật, đạo đức công nhân chưa được chú trọng đúng mức, đặc biệt là việc trang bị những kiến thức về kỹ năng sống cho học sinh chưa được đầy đủ. Ngoài ra, viêc tổ chức tuyên truyền, phổ biến pháp luật ở các địa phương, đơn vị còn chậm và chưa phát huy được vai trò của quần chúng nhân dân tham gia phòng, chống tội phạm. Việc thực hiện Nghị quyết 09/CP về chương trình quốc gia phòng, chống tội phạm lồng ghép với các chương trình phát triển kinh tế, xã hội, tuyên truyền giáo dục cộng đồng chưa được chặt chẽ. Nhiều cấp ủy, chính quyền thiếu quan tâm đến công tác phòng, chống tội phạm ở lứa tuổi này, có nơi còn tư tưởng coi nhiệm vụ phòng chống tội phạm là của cơ quan công an.

Kết quả nghiên cứu và điều tra xã hội học những năm gần đây cho thấy: sự hiểu biết về pháp luật của thanh niên nông thôn – tiền thân của lớp nông dân trẻ và người lao động rất hạn chế. “Đáng lưu ý là đa số thanh niên hiện nay vẫn chưa có kiến thức về một số lĩnh vực chủ yếu cho lao động và cuộc sống thường ngày trong cộng đồng dân cư. Chưa nhận thức đúng về vai trò của pháp luật đối với đời sống xã hội và đời sống của mỗi người, mỗi gia đình. Pháp luật chưa trở thành nhu cầu cấp thiết để phục vụ ngay chính nghề nghiệp lao động của mình và thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình”.

Số liệu thống kê của Bộ Công an về tình hình tội phạm trong thanh niên đáng báo động, có gần 30% số vụ vi phạm pháp luật hình sự do thanh niên – nông dân trẻ tham gia (lứa tuổi từ 16 – 18 chiếm gần 60%). Tình hình tội phạm, làm mất trật tự, an ninh nông thôn có nguyên nhân từ uống rượu, bia, đánh cờ bạc, vay mượn tiền, vật tư và tranh chấp trong dịch vụ kinh doanh có chiều hướng gia tăng trong đối tượng nông dân trẻ (độ tuổi từ 28 – 35). Theo nhận định của nhiều chuyên gia pháp lý, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, trong đó có một phần do công tác phổ biến, giáo dục pháp luật chưa làm tốt khi họ đang ở khoảng trống: Tuổi thanh niên đã hết, Hội Nông dân chưa vào.

Việc giáo dục pháp luật, trợ giúp pháp lý cho TTN nhằm định hướng cho các em rèn luyện, nâng cao nhận thức pháp luật, hình thành ý thức tự giác chấp hành pháp luật và các quy tắc, chuẩn mực ứng xử trong đời sống xã hội, sống có trách nhiệm với bản thân, giúp các em lập thân, lập nghiệp, xứng đáng là “rường cột của nước nhà”, hướng các em đến cái chân - thiện - mỹ. Đồng thời, khi các em đã mắc phải sai lầm, vi phạm pháp luật thì cần phải kịp thời giúp đỡ, giáo dục để các em nhận ra được hành vi sai trái của mình, ăn năn, hối cải, tích cực học tập, lao động, cải tạo trở thành người có ích cho gia đình và xã hội.

Hoàng Minh

Nguồn nongdan.vn

[TT: TBC]